做完这 30 道题,高一基本不等式就稳了

做完这 30 道题,高一基本不等式就稳了

一、必会的基础知识

基本不等式实现了和与积之间的相互转化,是求最值的重要依据。

  1. 平方和与积的关系:当 aa,b∈Rb\mathbb{\in R} 时,a2+b2≥2aba^{2} + b^{2} \geq 2ab,当且仅当 a=ba = b 时取等号。

  2. 和与积的关系:当 aa,b>0b > 0 时,a+b≥2aba + b \geq 2\sqrt{ab},当且仅当 a=ba = b 时取等号。

  3. 平方和与和的关系:a2+b22≥(a+b2)2\dfrac{a^{2} + b^{2}}{2} \geq \left( \dfrac{a + b}{2} \right)^{2},当且仅当 a=ba = b 时取等号。

  4. 均值不等式链:21a+1b≤ab≤a+b2≤a2+b22\dfrac{2}{\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b}} \leq \sqrt{ab} \leq \dfrac{a+b}{2} \leq \dfrac{a^2+b^2}{2},当且仅当 a=ba = b 时取等号。

二、 利用基本不等式求最值的条件

  1. “一正”:a>0a > 0,b>0b > 0。

  2. “二定”:

    1. 当 abab 之积为定值时,a+ba + b 的和有最小值 a+b≥2aba + b \geq 2\sqrt{ab};

    2. 当 a+ba + b 之和为定值时,abab 的积有最大值 ab≤(a+b2)2ab \leq \left( \dfrac{a + b}{2} \right)^{2}。

  3. “三相等”:当 a=ba = b 时取等号。

三、 基本不等式求最值的常见题型与解法

(一) 直接使用基本不等式

  1. 若 x>0x > 0,则 x+9xx + \dfrac{9}{x} 的最小值是________。
    解:x+9x≥2x⋅9x=29=6x + \dfrac{9}{x} \geq 2\sqrt{x \cdot \dfrac{9}{x}} = 2\sqrt{9} = 6。当且仅当 x=9xx = \dfrac{9}{x},即 x=3x = 3 时取“=”。

  2. 若 x<0x < 0,则 x+9xx + \dfrac{9}{x} 的最大值是________。
    解:∵x<0\because x < 0,∴−x>0\therefore - x > 0,∴x+9x=−[(−x)+(−9x)]≤−2(−x)⋅(−9x)=−29=−6\therefore x + \dfrac{9}{x} = - \left\lbrack ( - x) + \left( - \dfrac{9}{x} \right) \right\rbrack \leq - 2\sqrt{( - x) \cdot \left( - \dfrac{9}{x} \right)} = - 2\sqrt{9} = - 6。当且仅当 −x=−9x- x = - \dfrac{9}{x},即 x=−3x = - 3 时取“=”。

  3. 若实数 x,yx,y 满足 xy=1xy = 1,则 2x2+3y22x^{2} + 3y^{2} 的最小值为_______。
    解:2x2+3y2≥22x23y2=26x2y2=262x^{2} + 3y^{2} \geq 2\sqrt{2x^{2}3y^{2}} = 2\sqrt{6x^{2}y^{2}} = 2\sqrt{6}。当且仅当 {2x2=3y2xy=1\left\{ \begin{aligned} & 2x^{2} = 3y^{2} \\ & xy = 1 \end{aligned} \right.,即 {x=32 4y=234\left\{ \begin{aligned} & x = \sqrt[4]{\dfrac{3}{2}\ } \\ & y = \sqrt[4]{\dfrac{2}{3}} \end{aligned} \right. 时取“=”。

  4. 已知实数 x,yx,y 满足 2x+y=22x + y = 2,则 9x+3y9^{x} + 3^{y} 的最小值为_______。
    解:9x+3y=32x+3y≥232x∙3y=232x+y=232=69^{x} + 3^{y} = 3^{2x} + 3^{y} \geq 2\sqrt{3^{2x} \bullet 3^{y}} = 2\sqrt{3^{2x + y}} = 2\sqrt{3^{2}} = 6。当且仅当 {32x=3y2x+y=2\left\{ \begin{aligned} & 3^{2x} = 3^{y} \\ & 2x + y = 2 \end{aligned} \right.,即 {x=12y=1\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{1}{2} \\ & y = 1 \end{aligned} \right. 时取“=”。

  5. 已知正数 a,ba,b 满足 1a+2b=1\dfrac{1}{a} + \dfrac{2}{b} = 1,则 abab 最小值为_______。
    解:1= 1a+2b≥22ab1 = \ \dfrac{1}{a} + \dfrac{2}{b} \geq 2\sqrt{\dfrac{2}{ab}},两边平方得 1≥8ab1 \geq \dfrac{8}{ab},即 ab≥8ab \geq 8。当且仅当 {1a=2b1a+2b=1\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{1}{a} = \dfrac{2}{b} \\ & \dfrac{1}{a} + \dfrac{2}{b} = 1 \end{aligned} \right.,即 {a=2b=4\left\{ \begin{aligned} & a = 2 \\ & b = 4 \end{aligned} \right. 时取“=”。

(二) 配凑法

当和或积不是定值时,设法将其凑成定值,再利用基本不等式求最值。

  1. 已知 x>2x > 2,则 x+4x−2x + \dfrac{4}{x - 2} 的最小值为________。
    解:原式 =x−2+4x−2+2≥2(x−2)⋅4x−2+2=4= x - 2 + \dfrac{4}{x - 2} + 2 \geq 2\sqrt{(x - 2) \cdot \dfrac{4}{x - 2}} + 2 = 4。当且仅当 x−2=4x−2x - 2 = \dfrac{4}{x - 2},即 x=4x = 4 时取“=”。

  2. 若 x>0x > 0,则 4x+42x+14x + \dfrac{4}{2x + 1} 的最小值为________。
    解:原式=2(2x+1)+42x+1−2≥2⋅(2x+1)⋅42x+1−2=42−2= 2(2x + 1) + \dfrac{4}{2x + 1} - 2 \geq \sqrt{2 \cdot (2x + 1) \cdot \dfrac{4}{2x + 1}} - 2 = 4\sqrt{2} - 2。当且仅当 2(2x+1)=42x+12(2x + 1) = \dfrac{4}{2x + 1},即 x=2−12x = \dfrac{\sqrt{2} - 1}{2} 时取“=”。

  3. 若 4x>y>04x > y > 0,则 y4x−y+xy\dfrac{y}{4x - y} + \dfrac{x}{y} 的最小值为________。
    解:∵4x−yy=4xy−1\because\dfrac{4x - y}{y} = \dfrac{4x}{y} - 1,∴xy=14(4x−yy+1)=4x−y4y+14\therefore\dfrac{x}{y} = \dfrac{1}{4}\left( \dfrac{4x - y}{y} + 1 \right) = \dfrac{4x - y}{4y} + \dfrac{1}{4}, 原式=y4x−y+4x−y4y+14≥2y4x−y⋅4x−y4y+14=1+14=54= \dfrac{y}{4x - y} + \dfrac{4x - y}{4y} + \dfrac{1}{4} \geq 2\sqrt{\dfrac{y}{4x - y} \cdot \dfrac{4x - y}{4y}} + \dfrac{1}{4} = 1 + \dfrac{1}{4} = \dfrac{5}{4}。当且仅当 y4x−y=4x−y4y\dfrac{y}{4x - y} = \dfrac{4x - y}{4y},即 3x=4y3x = 4y 时取“=”。

  4. 若 0<x<40 < x < 4,则 x(8−2x)x(8 - 2x) 的最大值是________。
    解:∵0<x<4\because 0 < x < 4,∴8−2x>0\therefore 8 - 2x > 0,原式=12⋅2x⋅(8−2x)≤12⋅(2x+8−2x2)2=8= \dfrac{1}{2} \cdot 2x \cdot (8 - 2x) \leq \dfrac{1}{2} \cdot \left( \dfrac{2x + 8 - 2x}{2} \right)^{2} = 8。当且仅当 2x=8−2x2x = 8 - 2x,即 x=2x = 2 时取“=”。

(三) “1”的代换

一般条件和问题中,一个是整式结构,一个是分式结构,求最值时往往会用到“1”的代换。

  1. 已知实数 aa,b>0b > 0, 3b+2a=1\dfrac{3}{b} + \dfrac{2}{a} = 1,则 2a+3b2a + 3b 的最小值是________。
    解:原式=(2a+3b)(3b+2a)=6ab+4+9+6ba≥13+26ab⋅6ba=25= (2a + 3b)\left( \dfrac{3}{b} + \dfrac{2}{a} \right) = \dfrac{6a}{b} + 4 + 9 + \dfrac{6b}{a} \geq 13 + 2\sqrt{\dfrac{6a}{b} \cdot \dfrac{6b}{a}} = 25。当且仅当 6ab=6ba\dfrac{6a}{b} = \dfrac{6b}{a},且 3b+2a=1\dfrac{3}{b} + \dfrac{2}{a} = 1 时,即 a=b=5a = b = 5 时取“=”。

  2. 已知实数 xx,y>0y > 0,且满足 x+y=1x + y = 1,则 2x+xy\dfrac{2}{x} + \dfrac{x}{y} 的最小值是________。
    解:原式=2(x+y)x+xy=1+2yx+xy≥1+22yx⋅xy=1+22= \dfrac{2(x + y)}{x} + \dfrac{x}{y} = 1 + \dfrac{2y}{x} + \dfrac{x}{y} \geq 1 + 2\sqrt{\dfrac{2y}{x} \cdot \dfrac{x}{y}} = 1 + 2\sqrt{2}。当且仅当 2yx=xy\dfrac{2y}{x} = \dfrac{x}{y} 且 x+y=1x + y = 1 时,即 x=2−2x = 2 - \sqrt{2},y=2−1y = \sqrt{2} - 1 时取“=”。

  3. 已知 aa,bb 都是正数,且 a+2b=3aba + 2b = 3ab,则 abab 的最小值为________。
    解:左右同除以 abab,得到 1b+2a=3\dfrac{1}{b} + \dfrac{2}{a} = 3,则有 ab=13(a+2b)⋅13(1b+2a)=19(a+2b)(1b+2a)=19(ab+2+2+4ba)≥19(4+2ab⋅4ba)=89ab = \dfrac{1}{3}(a + 2b) \cdot \dfrac{1}{3}\left( \dfrac{1}{b} + \dfrac{2}{a} \right) = \dfrac{1}{9}(a + 2b)\left( \dfrac{1}{b} + \dfrac{2}{a} \right) = \dfrac{1}{9}\left( \dfrac{a}{b} + 2 + 2 + \dfrac{4b}{a} \right) \geq \dfrac{1}{9}\left( 4 + 2\sqrt{\dfrac{a}{b} \cdot \dfrac{4b}{a}} \right) = \dfrac{8}{9}。当且仅当 {ab=4baa+2b=3ab\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{a}{b} = \dfrac{4b}{a} \\ & a + 2b = 3ab \end{aligned} \right.,即 {a=43b=23\left\{ \begin{array}{r} a = \dfrac{4}{3} \\ b = \dfrac{2}{3} \end{array} \right. 时取“=”。
    补充解法二(直接运用基本不等式+换元):3ab=a+2b≥22ab3ab = a + 2b \geq 2\sqrt{2ab},令 t=ab  (t>0)t = \sqrt{ab}\ \ (t > 0),得 3t2≥22⋅t3t^{2} \geq 2\sqrt{2} \cdot t,解得 t≥223t \geq \dfrac{2\sqrt{2}}{3},∴ab=t2≥89\therefore ab = t^{2} \geq \dfrac{8}{9}。当且仅当 {a=2b3ab=a+2b\left\{ \begin{aligned} & a = 2b \\ & 3ab = a + 2b \end{aligned} \right.,即 {a=43b=23\left\{ \begin{array}{r} a = \dfrac{4}{3} \\ b = \dfrac{2}{3} \end{array} \right. 时取“=”。

  4. 若 0<x<120 < x < \dfrac{1}{2},则 2x+91−2x\dfrac{2}{x} + \dfrac{9}{1 - 2x} 的最小值为________。
    解:∵0<x<12\because 0 < x < \dfrac{1}{2},∴1−2x>0\therefore 1 - 2x > 0,2x+1−2x=12x + 1 - 2x = 1。原式=(2x+91−2x)[2x+(1−2x)]=4+2(1−2x)x+9x1−2x+9≥13+22(1−2x)x⋅18x1−2x=25= \left( \dfrac{2}{x} + \dfrac{9}{1 - 2x} \right)\left\lbrack 2x + (1 - 2x) \right\rbrack = 4 + \dfrac{2(1 - 2x)}{x} + \dfrac{9x}{1 - 2x} + 9 \geq 13 + 2\sqrt{\dfrac{2(1 - 2x)}{x} \cdot \dfrac{18x}{1 - 2x}} = 25。当且仅当 2(1−2x)x=18x1−2x\dfrac{2(1 - 2x)}{x} = \dfrac{18x}{1 - 2x} ,即 x=15x = \dfrac{1}{5} 时取“=”。

  5. 若 x>0x > 0,y>0y > 0,且 1x+1+1y=12\dfrac{1}{x + 1} + \dfrac{1}{y} = \dfrac{1}{2},则 x+yx + y 最小值为________。
    解:x+y=(x+1)+y−1=2⋅[(x+1)+y](1x+1+1y)−1≥2(1+x+1y+yx+1+1)−1≥2(2+2x+1y⋅yx+1)−1=7x + y = (x + 1) + y - 1 = 2 \cdot \left\lbrack (x + 1) + y \right\rbrack\left( \dfrac{1}{x + 1} + \dfrac{1}{y} \right) - 1 \geq 2\left( 1 + \dfrac{x + 1}{y} + \dfrac{y}{x + 1} + 1 \right) - 1 \geq 2\left( 2 + 2\sqrt{\dfrac{x + 1}{y} \cdot \dfrac{y}{x + 1}} \right) - 1 = 7。当且仅当 x+1y=yx+1\dfrac{x + 1}{y} = \dfrac{y}{x + 1},即 {x=3y=4\left\{ \begin{aligned} & x = 3 \\ & y = 4 \end{aligned} \right. 时取“=”。

  6. 已知正实数 aa,bb 满足 a+b=1a + b = 1,则 a2+4a+b2+1b\dfrac{a^{2} + 4}{a} + \dfrac{b^{2} + 1}{b} 的最小值为______。
    解:a2+4a+b2+1b=a+4a+b+1b=4a+1b+1=(4a+1b)(a+b)+1=4+4ba+ab+1+1≥24ba+ab+6=10\dfrac{a^{2} + 4}{a} + \dfrac{b^{2} + 1}{b} = a + \dfrac{4}{a} + b + \dfrac{1}{b} = \dfrac{4}{a} + \dfrac{1}{b} + 1 = \left( \dfrac{4}{a} + \dfrac{1}{b} \right)(a + b) + 1 = 4 + \dfrac{4b}{a} + \dfrac{a}{b} + 1 + 1 \geq 2\sqrt{\dfrac{4b}{a} + \dfrac{a}{b}} + 6 = 10。当且仅当 {4ba=aba+b=1\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{4b}{a} = \dfrac{a}{b} \\ & a + b = 1 \end{aligned} \right.,即 {a=23b=13\left\{ \begin{aligned} & a = \dfrac{2}{3} \\ & b = \dfrac{1}{3} \end{aligned} \right. 时取“=”。

  7. 已知 x>0x > 0,y>0y > 0,x+y=1x + y = 1,则 2x2+x+1xy\dfrac{2x^{2} + x + 1}{xy} 的最小值为______。
    解:2x2+x+1xy=2x2+x(x+y)+(x+y)2xy=4x2+3xy+y2xy=4xy+3+yx≥24xy⋅yx+3=7\dfrac{2x^{2} + x + 1}{xy} = \dfrac{2x^{2} + x(x + y) + (x + y)^{2}}{xy} = \dfrac{4x^{2} + 3xy + y^{2}}{xy} = \dfrac{4x}{y} + 3 + \dfrac{y}{x} \geq 2\sqrt{\dfrac{4x}{y} \cdot \dfrac{y}{x}} + 3 = 7。当且仅当 {4xy=yxx+y=1\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{4x}{y} = \dfrac{y}{x} \\ & x + y = 1 \end{aligned} \right. ,即 {x=13y=23\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{1}{3} \\ & y = \dfrac{2}{3} \end{aligned} \right. 时取“=”。

(四) 换元法

可以把比较复杂的分式中的分子或分母替换成单个字母。

  1. 若 x>0x > 0,y>0y > 0,且 1x+1+1x+2y=1\dfrac{1}{x + 1} + \dfrac{1}{x + 2y} = 1,则 2x+y2x + y 的最小值是______。
    解:令 {x+1=mx+2y=n\left\{ \begin{aligned} & x + 1 = m \\ & x + 2y = n \end{aligned} \right.,解得 {x=m−1y=n−m+12\left\{ \begin{aligned} & x = m - 1 \\ & y = \dfrac{n - m + 1}{2} \end{aligned} \right.,由已知得 1m+1n=1\dfrac{1}{m} + \dfrac{1}{n} = 1,则 2x+y=2(m−1)+12(n−m+1)=3m2+n2−32=(3m2+n2)(1m+1n)−32=32+3m2n+n2m+12−322x + y = 2(m - 1) + \dfrac{1}{2}(n - m + 1) = \dfrac{3m}{2} + \dfrac{n}{2} - \dfrac{3}{2} = \left( \dfrac{3m}{2} + \dfrac{n}{2} \right)\left( \dfrac{1}{m} + \dfrac{1}{n} \right) - \dfrac{3}{2} = \dfrac{3}{2} + \dfrac{3m}{2n} + \dfrac{n}{2m} + \dfrac{1}{2} - \dfrac{3}{2} ≥23m2n⋅n2m+12=3+12\geq 2\sqrt{\dfrac{3m}{2n} \cdot \dfrac{n}{2m}} + \dfrac{1}{2} = \sqrt{3} + \dfrac{1}{2}。当且仅当 {3m2n=n2m1m+1n=1\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{3m}{2n} = \dfrac{n}{2m} \\ & \dfrac{1}{m} + \dfrac{1}{n} = 1 \end{aligned} \right.,即 {m=3+33n=3+1\left\{ \begin{aligned} & m = \dfrac{3 + \sqrt{3}}{3} \\ & n = \sqrt{3} + 1 \end{aligned} \right.,即 {x=33y=23+36\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \\ & y = \dfrac{2\sqrt{3} + 3}{6} \end{aligned} \right. 时取“=”。

  2. 若 x>1x > 1,则 x2+8x−1\dfrac{x^{2} + 8}{x - 1} 的最小值是________。
    解:令 t=x−1  (t>0)t = x - 1\ \ (t > 0),则 x=t+1x = t + 1,原式=(t+1)2+8t=t2+2t+9t=t+2+9t≥2+2t⋅9t=8= \dfrac{(t + 1)^{2} + 8}{t} = \dfrac{t^{2} + 2t + 9}{t} = t + 2 + \dfrac{9}{t} \geq 2 + 2\sqrt{t \cdot \dfrac{9}{t}} = 8。当且仅当 t=9tt = \dfrac{9}{t} ,即 x=4x = 4 时取“=”。
    补充解法二(用配凑法分离常数):原式=(x−1)2+2(x−1)+9x−1=(x−1)+2+9x−1≥2+2(x−1)⋅9x−1=8= \dfrac{(x - 1)^{2} + 2(x - 1) + 9}{x - 1} = (x - 1) + 2 + \dfrac{9}{x - 1} \geq 2 + 2\sqrt{(x - 1) \cdot \dfrac{9}{x - 1}} = 8。当且仅当 x−1=9x−1x - 1 = \dfrac{9}{x - 1},即 x=4x = 4 时取“=”。

  3. 已知正实数 x,yx,y 满足 x2+y216=1x^{2} + \dfrac{y^{2}}{16} = 1,则 x2+y2x\sqrt{2 + y^{2}} 的最大值为_________。
    解:令 2+y2=m\sqrt{2 + y^{2}} = m,则 y2=m2−2y^{2} = m^{2} - 2,代入已知,有 x2+m2−216=1x^{2} + \dfrac{m^{2} - 2}{16} = 1, ∴1=x2+m2−216=x2+m216−18≥2x2⋅m216−18=xm2−18\therefore{1 = x}^{2} + \dfrac{m^{2} - 2}{16} = x^{2} + \dfrac{m^{2}}{16} - \dfrac{1}{8} \geq 2\sqrt{x^{2} \cdot \dfrac{m^{2}}{16}} - \dfrac{1}{8} = \dfrac{xm}{2} - \dfrac{1}{8},整理得
    1≥xm2−181 \geq \dfrac{xm}{2} - \dfrac{1}{8},∴x2+y2=xm≤94\therefore x\sqrt{2 + y^{2}} = xm \leq \dfrac{9}{4}。当且仅当 {x2=m216x2+m2−216=1y2=m2−2\left\{ \begin{aligned} & x^{2} = \dfrac{m^{2}}{16} \\ & x^{2} + \dfrac{m^{2} - 2}{16} = 1 \\ & y^{2} = m^{2} - 2 \end{aligned} \right.,即 {x=916y=7\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{9}{16} \\ & y = \sqrt{7} \end{aligned} \right. 时取“=”。
    补充解法二(整体代换):由已知得 x2+y2+216=1+216=98x^{2} + \dfrac{y^{2} + 2}{16} = 1 + \dfrac{2}{16} = \dfrac{9}{8},所以 98=x2+y2+216≥2x2⋅y2+216=2x2+y24\dfrac{9}{8} = x^{2} + \dfrac{y^{2} + 2}{16} \geq 2\sqrt{x^{2} \cdot \dfrac{y^{2} + 2}{16}} = \dfrac{2x\sqrt{2 + y^{2}}}{4},解得 x2+y2≤94x\sqrt{2 + y^{2}} \leq \dfrac{9}{4}。当且仅当 {x2=y2+216x2+y216=1\left\{ \begin{aligned} & x^{2} = \dfrac{y^{2} + 2}{16} \\ & x^{2} + \dfrac{y^{2}}{16} = 1 \end{aligned} \right. 即 {x=916y=7\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{9}{16} \\ & y = \sqrt{7} \end{aligned} \right. 时取“=”。

(五) 消元法

可以根据已知条件,用一个字母表示另一个字母,从而消去一个字母。一般用于难以用前四种方法求解的求最值问题,往往与换元法合用。

  1. 若正数 xx,yy 满足 x2+xy−3=0x^{2} + xy - 3 = 0,则 4x+y4x + y 的最小值是_______。
    解:由已知 y=3x−xy = \dfrac{3}{x} - x,4x+y=4x+3x−x=3x+3x≥23x⋅3x=64x + y = 4x + \dfrac{3}{x} - x = 3x + \dfrac{3}{x} \geq 2\sqrt{3x \cdot \dfrac{3}{x}} = 6。当且仅当 {3x=3xy=3x−x\left\{ \begin{aligned} & 3x = \dfrac{3}{x} \\ & y = \dfrac{3}{x} - x \end{aligned} \right.,即 {x=1y=2\left\{ \begin{aligned} & x = 1 \\ & y = 2 \end{aligned} \right. 时取“=”。

  2. 若 aa,bb 为正数,a+b=1a + b = 1,则 2aa2+b+ba+b2\dfrac{2a}{a^{2} + b} + \dfrac{b}{a + b^{2}} 的最大值是______。
    解:由已知得 b=1−ab = 1 - a,则 2aa2+b+ba+b2=2aa2+1−a+1−aa2+1−a=a+1a2+1−a\dfrac{2a}{a^{2} + b} + \dfrac{b}{a + b^{2}} = \dfrac{2a}{a^{2} + 1 - a} + \dfrac{1 - a}{a^{2} + 1 - a} = \dfrac{a + 1}{a^{2} + 1 - a},令 a+1=ma + 1 = m,则 a=m−1a = m - 1,a+1a2+1−a=mm2−3m+3=1m−3+3m≤12m⋅3m−3=123−3=233+1\dfrac{a + 1}{a^{2} + 1 - a} = \dfrac{m}{m^{2} - 3m + 3} = \dfrac{1}{m - 3 + \dfrac{3}{m}} \leq \dfrac{1}{2\sqrt{m \cdot \dfrac{3}{m}} - 3} = \dfrac{1}{2\sqrt{3} - 3} = \dfrac{2}{3}\sqrt{3} + 1。当且仅当 {m=3ma=m−1b=1−a\left\{ \begin{aligned} & m = \dfrac{3}{m} \\ & a = m - 1 \\ & b = 1 - a \end{aligned} \right. ,即 {a=3−1b=2−3\left\{ \begin{aligned} & a = \sqrt{3} - 1 \\ & b = 2 - \sqrt{3} \end{aligned} \right. 时,取“=”。

  3. 已知正实数 aa,bb 满足 1a+1b=2\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = 2,则 3b+1−a\dfrac{3}{b + 1} - a 的最大值为________。
    解:由已知得 1b=2−1a\dfrac{1}{b} = 2 - \dfrac{1}{a},解得 b=a2a−1b = \dfrac{a}{2a - 1},则有 3b+1−a=3a2a−1+1−a=33a−12a−1−a=6a−33a−1−a=6a−2−13a−1−a=2(3a−1)−13a−1−a=2−13a−1−a=2−(13a−1+a−13+13)=53−(13a−1+a−13)≤53−213(a−13)⋅(a−13)=5−233\dfrac{3}{b + 1} - a = \dfrac{3}{\dfrac{a}{2a - 1} + 1} - a = \dfrac{3}{\dfrac{3a - 1}{2a - 1}} - a = \dfrac{6a - 3}{3a - 1} - a = \dfrac{6a - 2 - 1}{3a - 1} - a = \dfrac{2(3a - 1) - 1}{3a - 1} - a = 2 - \dfrac{1}{3a - 1} - a = 2 - \left( \dfrac{1}{3a - 1} + a - \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{3} \right) = \dfrac{5}{3} - \left( \dfrac{1}{3a - 1} + a - \dfrac{1}{3} \right) \leq \dfrac{5}{3} - 2\sqrt{\dfrac{1}{3\left( a - \dfrac{1}{3} \right)} \cdot \left( a - \dfrac{1}{3} \right)} = \dfrac{5 - 2\sqrt{3}}{3}。当且仅当{13(a−13)=a−131a+1b=2\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{1}{3\left( a - \dfrac{1}{3} \right)} = a - \dfrac{1}{3} \\ & \dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = 2 \end{aligned} \right.,即 {a=1+33b=33+711\left\{ \begin{aligned} & a = \dfrac{1 + \sqrt{3}}{3} \\ & b = \dfrac{3\sqrt{3} + 7}{11} \end{aligned} \right. 时取“=”。

(六) 因式分解法

一般适用于已知式可以因式分解成两个式子的积,而且这个积为定值,待求式为和式的情况。

  1. 非负实数 xx,yy 满足 2xy+x+6y−6=02xy + x + 6y - 6 = 0,则 x+2yx + 2y 的最小值为________。
    解:因式分解 2xy+x+6y−6=0 ⇔  2y(x+3)+x=6 ⇔  2y(x+3)+x+3=9 ⇔  (x+3)(2y+1)=92xy + x + 6y - 6 = 0\ \Leftrightarrow \ \ 2y(x + 3) + x = 6\ \Leftrightarrow \ \ 2y(x + 3) + x + 3 = 9\ \Leftrightarrow \ \ (x + 3)(2y + 1) = 9。∴x+2y=(x+3)+(2y+1)−4≥2(x+3)(2y+1)−4=29−4=2\therefore x + 2y = (x + 3) + (2y + 1) - 4 \geq 2\sqrt{(x + 3)(2y + 1)} - 4 = 2\sqrt{9} - 4 = 2。当且仅当 {x+3=2y+1(x+3)(2y+1)=9\left\{ \begin{aligned} & x + 3 = 2y + 1 \\ & (x + 3)(2y + 1) = 9 \end{aligned} \right.,即 {x=0y=1\left\{ \begin{aligned} & x = 0 \\ & y = 1 \end{aligned} \right. 时,取“=”。

  2. 已知 xx,y>0y > 0,3xy−2x+3y=43xy - 2x + 3y = 4,则 x+2yx + 2y 的最小值是________。
    解:因式分解 3xy−2x+3y=4 ⇔  x(3y−2)+3y=4 ⇔  x(3y−2)+3y−2=2 ⇔  (x+1)(3y−2)=2 ⇔  (x+1)⋅23⋅(3y−2)=43⇔  (x+1)(2y−43)=433xy - 2x + 3y = 4\ \Leftrightarrow \ \ x(3y - 2) + 3y = 4\ \Leftrightarrow \ \ x(3y - 2) + 3y - 2 = 2\ \Leftrightarrow \ \ (x + 1)(3y - 2) = 2\ \Leftrightarrow \ \ (x + 1) \cdot \dfrac{2}{3} \cdot (3y - 2) = \dfrac{4}{3} \Leftrightarrow \ \ (x + 1)\left( 2y - \dfrac{4}{3} \right) = \dfrac{4}{3}。∴x+2y=(x+1)+(2y−43)+13≥2(x+1)(2y−43)+13=2×23+13=1+433\therefore x + 2y = (x + 1) + \left( 2y - \dfrac{4}{3} \right) + \dfrac{1}{3} \geq 2\sqrt{(x + 1)\left( 2y - \dfrac{4}{3} \right)} + \dfrac{1}{3} = 2 \times \dfrac{2}{\sqrt{3}} + \dfrac{1}{3} = \dfrac{1 + 4\sqrt{3}}{3}。当且仅当 {x+1=2y−43(x+1)(2y−43)=43\left\{ \begin{aligned} & x + 1 = 2y - \dfrac{4}{3} \\ & (x + 1)\left( 2y - \dfrac{4}{3} \right) = \dfrac{4}{3} \end{aligned} \right.,即 {x=23−33y=23+46\left\{ \begin{aligned} & x = \dfrac{2\sqrt{3} - 3}{3} \\ & y = \dfrac{2\sqrt{3} + 4}{6} \end{aligned} \right. 时取“=”。
    补充:axy+bx+cy=daxy + bx + cy = d型式子因式分解凑积为定值的通法,以本题为例。不妨设 m>0m > 0,n>0n > 0,p>0p > 0,令 p=(x+m)(2y+n)=2xy+nx+2my+mnp = (x + m)(2y + n) = 2xy + nx + 2my + mn,整理得 3xy+3nx2+3my=3p2−3mn23xy + \dfrac{3nx}{2} + 3my = \dfrac{3p}{2} - \dfrac{3mn}{2}。与 3xy−2x+3y=43xy - 2x + 3y = 4 比较系数,可知 {m=1n=−43p=43\left\{ \begin{aligned} & m = 1 \\ & n = - \dfrac{4}{3} \\ & p = \dfrac{4}{3} \end{aligned} \right.,∴(x+1)(2y−43)=43\therefore(x + 1)\left( 2y - \dfrac{4}{3} \right) = \dfrac{4}{3}。此方法又称为“西蒙最爱的因式分解技巧”。

  3. 已知 a,b>0a,b > 0,且 1a+1b=1\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = 1,则 4aa−1+9bb−1\dfrac{4a}{a - 1} + \dfrac{9b}{b - 1} 的最小值是________。
    解:1a+1b=1 ⇔  a+b=ab ⇔ a+b−ab=0 ⇔ a(1−b)+b=0 ⇔ a(1−b)+b−1=−1 ⇔(a−1)(1−b)=−1 ⇔(a−1)(b−1)=1\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = 1\ \Leftrightarrow \ \ a + b = ab\ \Leftrightarrow \ a + b - ab = 0\ \Leftrightarrow \ a(1 - b) + b = 0\ \Leftrightarrow \ a(1 - b) + b - 1 = - 1\ \Leftrightarrow (a - 1)(1 - b) = - 1\ \Leftrightarrow (a - 1)(b - 1) = 1,令 a−1=m,b−1=na - 1 = m,b - 1 = n,有4aa−1+9bb−1=4(m+1)m+9(n+1)n=4+4m+9+9n≥13+24m⋅9n=25\dfrac{4a}{a - 1} + \dfrac{9b}{b - 1} = \dfrac{4(m + 1)}{m} + \dfrac{9(n + 1)}{n} = 4 + \dfrac{4}{m} + 9 + \dfrac{9}{n} \geq 13 + 2\sqrt{\dfrac{4}{m} \cdot \dfrac{9}{n}} = 25,当且仅当 4m=9n\dfrac{4}{m} = \dfrac{9}{n},即 n2=94,m2=49n^{2} = \dfrac{9}{4},m^{2} = \dfrac{4}{9} 时取“=”。

(七) 万能 kk 值法

适用于以上六种解法难以解出的题。步骤如下:①求谁设谁,②代入消元,③判别式求值。

  1. 已知 x2+y2+xy=1x^{2} + y^{2} + xy = 1,则 2x+y2x + y 的最大值是________。
    解:设 2x+y=k2x + y = k,则 y=k−2xy = k - 2x,代入已知式得 x2+4x2−4kx+k2−2x2+kx−1=0x^{2} + 4x^{2} - 4kx + k^{2} - 2x^{2} + kx - 1 = 0,整理得 3x2−3kx+k2−1=03x^{2} - 3kx + k^{2} - 1 = 0。∵x\because x 存在,∴Δ=(3k)2−4×3(k2−1)=−3k2+12≥0\therefore\Delta = (3k)^{2} - 4 \times 3\left( k^{2} - 1 \right) = - 3k^{2} + 12 \geq 0,解得 −2≤k≤2- 2 \leq k \leq 2,∴2k+y\therefore 2k + y 的最大值是 22。

(八) 多次利用基本不等式

每次使用基本不等式都要注意取“=”的条件,要把所有的条件都作为方程,列出一个方程组。一般来说,每个字母是一个元,元的个数=基本不等式的使用次数=方程的个数。

  1. 已知 aa,bb,cc 是正数,则 ab+bca2+2b2+c2\dfrac{ab + bc}{a^{2} + 2b^{2} + c^{2}} 的最大值为________。**
    解**:∵a2+b2≥2ab{\because a}^{2} + b^{2} \geq 2ab,b2+c2≥2bcb^{2} + c^{2} \geq 2bc,∴a2+2b2+c2≥2(ab+bc)\therefore a^{2} + 2b^{2} + c^{2} \geq 2(ab + bc),即 ab+bca2+2b2+c2≤12\dfrac{ab + bc}{a^{2} + 2b^{2} + c^{2}} \leq \dfrac{1}{2},当且仅当 a=b=ca = b = c 时取“=”。

  2. 已知 a>0a > 0,b>0b > 0,则 1a+ab2+b\dfrac{1}{a} + \dfrac{a}{b^{2}} + b 的最小值为________。
    解:1a+ab2+b≥21a⋅ab2+b=2b+b≥22\dfrac{1}{a} + \dfrac{a}{b^{2}} + b \geq 2\sqrt{\dfrac{1}{a} \cdot \dfrac{a}{b^{2}}} + b = \dfrac{2}{b} + b \geq 2\sqrt{2},当且仅当 {1a=ab22b=b\left\{ \begin{aligned} & \dfrac{1}{a} = \dfrac{a}{b^{2}} \\ & \dfrac{2}{b} = b \end{aligned} \right. ,即 a=b=2a = b = \sqrt{2} 时,取“=”。

  3. 若 aa,b∈Rb\mathbb{\in R},ab>0ab > 0,则 a4+4b4+1ab\dfrac{a^{4} + 4b^{4} + 1}{ab} 的最小值为______。
    解:a4+4b4+1ab≥2a4⋅4b4+1ab=4(ab)2+1ab=4ab+1ab≥24ab⋅1ab=4\dfrac{a^{4} + 4b^{4} + 1}{ab} \geq \dfrac{2\sqrt{a^{4} \cdot 4b^{4}} + 1}{ab} = \dfrac{4(ab)^{2} + 1}{ab} = 4ab + \dfrac{1}{ab} \geq 2\sqrt{4ab \cdot \dfrac{1}{ab}} = 4,当且仅当 {a4=4b44ab=1ab\left\{ \begin{aligned} & a^{4} = 4b^{4} \\ & 4ab = \dfrac{1}{ab} \end{aligned} \right.,即 {a4=12b4=18\left\{ \begin{aligned} & a^{4} = \dfrac{1}{2} \\ & b^{4} = \dfrac{1}{8} \end{aligned} \right. 时,取“=”。

  4. 已知 xx,y>0y > 0,则 xy+1xy−y3+1y3xy + \dfrac{1}{xy - y^{3}} + \dfrac{1}{y^{3}} 的最小值是________。
    解:xy+1xy−y3+1y3=xy−y3+1xy−y3+y3+1y3≥2(xy−y3)⋅1xy−y3+2y3⋅1y3=4xy + \dfrac{1}{xy - y^{3}} + \dfrac{1}{y^{3}} = xy - y^{3} + \dfrac{1}{xy - y^{3}} + y^{3} + \dfrac{1}{y^{3}} \geq 2\sqrt{\left( xy - y^{3} \right) \cdot \dfrac{1}{xy - y^{3}}} + 2\sqrt{y^{3} \cdot \dfrac{1}{y^{3}}} = 4,当且仅当 {(xy−y3)2=1y6=1\left\{ \begin{aligned} & \left( xy - y^{3} \right)^{2} = 1 \\ & y^{6} = 1 \end{aligned} \right. ,即 {x=2y=1\left\{ \begin{aligned} & x = 2 \\ & y = 1 \end{aligned} \right. 时取“=”。

图片版权

题图:AI 生成。

头图:https://pixabay.com/photos/sea-rocks-mountains-croatia-coast-6948569/


求扫码打赏
“我这么可爱,请给我钱 o(*^ω^*)o”

做完这 30 道题,高一基本不等式就稳了
https://blog.kukmoon.com/97cd0ccc2647/
作者
Kukmoon谷月
发布于
2026年8月1日
许可协议